Böcekler. Bizi cezbederler.
Bizi korkuturlar.
Bazıları bir tabak kadar iridir,
bazıları da veba kadar tehlikeli.
Bayılıyorum şu böceklere!
İyi günler. Ben Ruud Kleinpaste, böcek uzmanıyım.
Bulunabilecek en iri...
...ve en zararlı böceklerin peşine düşme fırsatı...
...kaçırılamayacak kadar değerliydi.
Tanrım, ısırdı beni! (Ay, ay, ay!)
Böceklerin seviyesine inmek için, elimden gelen her şeyi yapacağım;
böylelikle, "Dünyanın En İri ve En Zararlı Böcekleri"nde,
bazı böceklerin neden böylesine iri,
bazılarının da neden böylesine zararlı olduklarını anlayabileceğim.
DÜNYANIN EN İRİ VE EN ZARARLI BÖCEKLERİ Çeviri: Smoyl İyi Seyirler...
Araştırmalarıma dünyanın en iri böcekleriyle başlıyorum.
Eğer gizli barınma yerlerini ortaya çıkarmaya,
tehlikelerden sakınmaya...
...ve bazı böceklerin neden insan kolu kadar uzunluğa...
...küçük bir kedi kadar iriliğe ulaşabildiğini öğrenmeye niyetim varsa,
bir böcekbilimci olarak bütün tecrübelerimi konuşturmam gerekecek.
İlk sırada, dünyanın en iri hamamböceği.
(Ah!)
(Oh!)
Dev böcek dediğimiz böyle bir şey olsa gerek.
(Iyğ!)
Zemin döşemelerinin altında, mutfak dolaplarınızda saklanan...
...canavarların farkındasınızdır.
(Iğh.)
Bunlar 'dev' falan değiller.
Asıl 'dev böcek'ler işte bunlar.
Ama korkmayın.
Bu böcekleri...
...mutfak dolaplarınızın yakınlarında göremeyeceksiniz.
Görüldükleri yer işte burası.
Dev böcek araştırmam beni Avustralya kırsalına sürükledi.
Buralarda, hayatta kalmak için çok sağlam olmalısınız.
Vay canına! Çok sıcak.
Şimdi de... (Ah, ah.)
Baksanıza.
Görüyor musunuz?
Burada sanki az önce kazılmış...
...gibi görünen kuru toprak var.
Benim aradığım ise, kazıcı dev hamamböceği.
Çoğu hamamböceklerini bulmak çok kolaydır.
Bu dev böcekleri değil.
Sadece Queensland'de yaşarlar ve sadece çukurlar kazarlar.
Gördünüz mü? (Heyyo!)
Haydi ama. Sakın...
Sakın oyunbozanlık etme!
Yakaladım. Yakaladım işte.
Tamamdır. İşte böyle!
(Ay!) Dikenli bacaklar, pekâlâ.
İşte hamamböceği diye buna derim ben.
Baksanıza şuna. Daha tam erişkin bile olmayabilir.
Ayrıca göründüğü kadarıyla, erkek bir böcek.
Genç bir erkek.
(Ohh.)
Ya boyu? Yaklaşık 7.5 santim.
Şu küçük keskin kenarı görüyor musunuz?
Bu da onun erkek olduğunu ve tünel kazabildiğini gösterir.
Böyle bir şapkanız olduğunu ve...
...göğsünüzle- gerdanınızla eşelediğinizi düşünsenize.
Muhteşem değil mi?
Bu hamamböcekleri çok şükür ki, şehirlere yaklaşmıyorlar.
Bunlar, şehirdekilerin kırsaldaki kuzenleri...
...toprağı kazıyorlar.
Mini kazıcı makineler gibi, sıkıştırılmış zemini bile...
...kazabiliyorlar.
Kafaları alt tarafta. Daima korunaklı durumda.
Ayrıca biliyor musunuz?
Serincecik ve nemliceler.
İşte bu bize, bu hamamböceklerinin...
...neden böyle yeraltında yaşadığını açıklıyor.
Dışarıdaki 30 derece üzeri sıcaklıkla mukayese edilince...
...kazdıkları tüneller şarap mahzenleri kadar serin.
Ayrıca, aynı güzel bir şarap gibi dev hamamböcekleri de yıllanırlar.
10 seneye kadar yaşadıkları görülür.
Mutfaklarınızdaki hamamböcekleri ise sadece iki yıl yaşarlar.
Daha da garibi...
...anaç dev hamamböcekleri canlı yavrular doğururlar.
Hamamböcekleri için çok olağandışı bir durum.
Diğer türler yumurta bırakırlar.
Anne hamamböceği, yavrusu 9 aylık olana kadar bakar.
Ancak, bu küçücük hamamböcekleri nasıl oluyor da böyle dev gibi büyüyorlar?
Bu bir gizem, ama bilimadamlarına göre...
...nemle bir alakası olabilir.
(Gök gürülder)
En iri hamamböceklerine, daha çok yağmur yağan yerlerde rastlanır.
Yağmur yağdığında, buluşup çiftleşmek, sonra da...
...yeni bir yuva kurmak için, tünellerinden çıkarlar.
Yakıcı Avustralya güneşinde, kavrulmayacakları...
...yegâne zaman budur.
Yağmur başlar başlamaz dışarı çıkıp...
...etraftaki bütün bu yaprakları- okaliptüs yapraklarını...
...ve bulabildikleri her şeyi- toplarlar...
...ve tünellerine götürürler.
Ölü ve kuru yaprakları.
(Hım. Hım.)
Kuru mu?
Tatları aynı, cansız ve kuru yapraklar gibi.
Bunlar pek benim besleneceğim türde şeyler değil,
ama bu hamamböcekleri karınlarını doyurabiliyorlar.
Bu böcek, bugün müthiş bir zaman geçirdi.
Heyecan verici, ama unutmayın ki; bir yandan...
...bütün tünelini altüst ettik.
Neyse ki, şu an terk edilmiş bir tünel buldum.
Terk edilmiş bir tüneli; girişi açık olduğu için, her daim anlayabilirsiniz.
Girişi hiç kapalı olmaz.
Buraya girmesine müsade edeceğim. Başarılı bir taşınma oldu.
İlaveten, yemesi için bir yaprak koyalım.
Haydi bakalım.
Dev hamamböcekleri çok iridir, ama araştırmalarıma daha yeni başladım.
Sıradaki böcek, şu soruma yanıt bulmamı sağlayacak:
"Böcekler neden otobüsler kadar iri değildir?"
Yusufçuklar.
Yusufçuklara bayılırım, zira bu böcekler çok eski çağlardan kalmıştır.
300 milyon yıldır dünya semalarında uçmaktalar.
Yani, kömürün tortulaştığı süre kadar.
Hayal edebiliyor musunuz?
Yusufçuklarla ilgili hoşuma giden bir diğer şey ise...
...eskiden bu ebattan çok daha büyüklermiş.
Aynen öyle, vaktiyle...
...dünyanın en büyük uçan böceğiymişler.
Şimdi ise, tabii ki, 21. YY'da çok daha ufaklar.
Bu Avcı Yusufçuk. Gürbüz küçük dostlarımızdan.
Ama ben sizlere, bu böceğin...
...ince uzun kuzenini, 'helikopter böceğini' takdim etmek istiyorum.
İlk uçan böcekler yaklaşık 350 milyon önce ortaya çıktılar.
Bunlar, kartal boyutlarındaki dev yusufçuklar ile...
...şahin ebatlarındaki helikopter böcekleriydi.
Sonra ne oldu? Neden küçüldüler?
Bunu öğrenmek için Panama'dan yola çıkıyorum.
Dev helikopter böceklerini bulmak için en uygun yer su kenarları olsa gerek.
Devrilmiş ağaç gövdelerinin etrafında toplanırlar...
...zira, ağaç gövdelerinde, içlerini suyla dolduran delikler mevcuttur,
dişiler bu ufak gölcüklere yumurta bırakmaya gelirler.
Dişilerin olduğu yerlerde, iri erkekler bulunur.
Erkekler müthiş uçucudurlar.
Gölcüklerin üzerinde aynı mini helikopterler gibi asılı kalırlar.
İstenmeyen ziyaretçileri olursa,
saldırı helikopteri haline gelirler.
Yakaladım! (Kıkırdar)
Neden bu kadar büyürler? Cevabı gayet basit.
Böyle alanlara ve bu ağaç gövdeleri gibi yuvalara...
...çok sık rastlanmaz, yani uğruna savaşılmaya değerdir.
İri bir erkeğin, böyle bir yuvayla,
dişisini koruması için, daha çok şansı vardır.
İster inanın, ister inanmayın,
bunlar dünyanın en büyük helikopter böcekleridir.
Beden uzunluğu yaklaşık 10 santimdir.
Kanat açıklığı ise, 9 santim.
Geçmişte - bunu fosil kayıtlarından biliyoruz -
...helikopter böcekleri çok çok büyüktüler.
Yaklaşık bu ölçülerde.
Neden böyleydiler?
Basit bir nedenden ötürü: "Oksijen".
Biz insanlar, %20 Oksijen içeren bir atmosferde tekâmül ettik.
Buna alışığız.
Beş dakikalığına zorlu bir pedal çevirme bana yetiyor,
sorun olmuyor.
Kendimi iyi hissediyorum.
Buradaki oksijen yeterli geliyor.
(Derin derin nefes alıyor)
Ancak, kızböcekleri -
...ve yakın akrabaları, yusufçuklar-
...uzun süre önce...
...bugüne göre iki misli oksijen olan zamanda geliştiler.
Daha fazla oksijenle de, uçan böcekler dev gibi oldular.
70 santim kanat genişliğindeki yusufçukları düşünün bir hele.
Sonra da, dünyadaki oksijen seviyesinin yarı oranına düştüğünde olanları düşünün.
Bilimadamları, bakteri ve mantarlardaki çürümenin...
...oksijen tüketimini arttırdığını düşünüyorlar.
Havadaki oksijen miktarının azalmasıyla, böcekler küçüldüler.
Eğer, oksijen seviyesindeki azalma bir böceği küçültüyorsa,
bana ne etkisi olacağını çok merak ediyorum.
TV ekibimden bana basınç odası bulmalarını rica ettim.
Basınç odaları; oksijen basıncı arttırılarak...
...balıkadamların vurgundan kurtarılmasında kullanılıyor.
Şimdi de; benim için, oksijen miktarını yarıya indirecekler.
Maskemi çıkardığımda,
Everest tepesinin zirvesinde nefes alıyor gibi olacağım.
Haydi bakalım.
(Ahh!)
Çok zor.
Pedal çevirmeye başlar başlamaz, bırakmak istiyorum.
Takatim kesiliyor.
Bir dakika sonra, kalbim hızlı hızlı çarpıyor.
İki dakika içinde de, yeterince nefes alamıyorum.
Kaslarım acı içinde çığlık atıyor.
2.5 dakika geçti.
Kanımda oksijen oranı %57. Çok azalmış.
Cidden gitgide zorlaşıyor.
Nasılsın?
Çok yoruldum. Biraz da başım ağrıyor.
Oksijen azlığının beynimi nasıl etkileyeceğini merak ediyorum.
Malum, beynimizin ağırlığı vücut ağırlığımızın sadece %2'sidir.
Ama teneffüs ettiğimiz bütün oksijenin yaklaşık %20'sini kullanır.
Yeterli oksijen alınamaması durumunda,
hafıza kaybı, körlük ve bayılma yaşarız.
Bırakabilir miyim?
Bırakmak istiyorum.
Bırakıyorum. Bir dakika.
(Derin derin nefes alıyor)
Bak- bak ne diyeceğim--
İşte burada, kendimi sanki... devasa bir karbondioksit...
...ya da azot kabarcığı içindeymişim gibi hissettim,
...yeterli hava alamıyordum.
Nefes - nefes almam lazım.
Hareket etmek için havaya ihtiyaç duyarsınız.
Havaya - havaya ihtiyaç duyarsınız...
Yeterli oksijen olmaksızın iş yapmaya çalışmak en berbat şey.
Ağlamak istiyorum. Uyumak istiyorum.
Kendimi berbat hissediyorum.
Ama sorunlarım, böceklerle mukayese edildiğinde azımsanacak durumda.
Solunumları zaten yetersiz.
Kanlarında cüzi miktarda oksijen taşırlar,
bedenlerinin yanlarındaki, minicik pencere ve...
...hava deliklerinden gelecek havaya ihtiyaç duyarlar.
Bu yüzden, böceklerin boyutları...
...alabilecekleri oksijen miktarı ile orantılıdır.
En iri böcek araştırmalarım...
...beni yine Avustralya'daki Queensland'e götürdü.
Eğer size, 20 santime kadar büyüyebilen,
360 dereceyi mükemmel bir şekilde görebilen,
hem saldırıda hem savunmada şimşek hızında...
...refleks gösterebilen bir böceği tarif edecek olsaydım,
sizce böyle bir böcek neye benzerdi?
Tam üstüne bastınız. Peygamberdevesi.
Ağaç yaprakları arasında gizlenebilen bir yırtıcı,
heykel gibi kıpırdamadan durabilir,
sonra da, sinekleri ve eşek arılarını havada yakalayacak kadar hızlı saldırabilir.
Peygamberdevesinin silah tercihi...
...sustalı çakı gibi açılan...
...olağanüstü ön ayaklarıdır.
Ön ayaklarını saldırmak ve kurbanlarını yakalamak için kullanırlar.
Hayli şaşırtıcı.
Bu peygamberdevesi, altı bacağından ikisini feda etmiş...
...bunları da, yegâne öldürme mekanizması olan...
...uzantılar haline getirmiştir.
Ama bu yırtıcılar, her ne kadar mahir...
...ve ölümcül olsalar da,
daha büyük katillerin avı haline gelmemek için...
...çok dikkatli olmak zorundadırlar.
Peygamberdeveleri, diğer yırtıcıların...
...menüleri olmaktan nasıl oluyor da kurtuluyorlar?
Savunmalarının ilk aşaması, kamuflaj.
Bütün peygamberdeveleri çevreye uyum sağlarlar,
ama çok azı Orkide peygamberdevesi kadar başarılıdır.
Hatta, esintideki bir orkide gibi sallanır.
Papaya ve Alyasemin çiçekleri içinde de gizlenebilir.
Hatta, bacakları çiçek yaprağı şeklindedir.
Ne harika bir şey.
Ancak, peygamberdevelerinin kollarında bir hünerleri daha vardır.
Yırtıcılarca kıstırıldıklarında - çok iri yırtıcılar bile olsa -
...dimdik durup savaşırlar.
Bu yüzden, peygamberdeveleri için büyüklüğün hiç önemi yoktur.
Sadece tavrını belirler.
Peygamberdevesinin ne kadar büyük ya da küçük olduğu fark etmez,
hepsi de içten içe dev olduklarını sanırlar.
Ufacık bir peygamberdevesi büyük bir düşmanı nasıl alt eder?
TV ekibim, onların bu sırlarını keşfetmek üzere...
...beni esrarengiz bir göreve gönderdiler.
Talimatlarımı yazılı olarak aldım.
"Dövüşe hazır ol!
"Davet eden: Peygamberdevesi Tiffany..."
(Ha ha ha.)
(Kıkırdar) Şimdi anladım.
Tiffany, Peygamberdevesi kungfusunda ustadır,
onunla dövüşmek zorundayım.
Bütün bunların bana lazım olacağına emin misin?
Evet. Kesinlikle.
"Görevin, sadece bir saniyeliğine...
"...Tiffany'nin kollarını sabitlemek."
Peygamberdevesi kungfusu hakkında bütün bildiklerim...
...peygamber devesinin hareketlerini...
...yakından izleyen Çinli bir öğrenci tarafından...
...yüzlerce yıl önce geliştirildiği.
Peygamberdevesinden alınan aşağı yukarı 12 kol hareketi var.
Tekniği sağlam görünüyor.
Ama benim kollarım daha uzun.
(Ah. Ha ha.)
Çın çın!
(Ahh!)
Pes ediyorum. Pes ediyorum.
Bu da gösteriyor ki,
hem ufak tefekseniz, hem de tekniğiniz sağlamsa,
her şeye kafa tutabilirsiniz.
Aslında, hantal falan da değilim. (Püf!)
Ama, çok hızlıydı. Ve çok teknikti.
Ufak, hızlı ve hiddetliydi.
Her peygamberdevesinin gönlünde bir aslan yatar.
Şimdi ise sırada, sadece iri olan değil...
...aynı zamanda işler sarpa sardığında belalı olan böcekler var.
'Savunma dişleri' olan bir böcek mi? Evet, çok doğru.
Dişli Weta'nın yüzünde dişler mevcuttur.
Wetalar; cırcırböceği ve çekirgelerle akrabadır,
dişli weta erkekleri dişlerini aynı erkek filler ve...
...morslar gibi dövüşlerde kullanırlar.
Hem hükümranlık, hem de dişiler için dövüşürler.
Bu tür savaşlar, neredeyse...
...300 milyon yıldır devam edegelmektedir.
Hakikaten, çok kadimdirler.
Wetalar kadim olabilirler,
ama Yeni Zelanda’da şu an bile...
...rastlanabiliyorlar.
Dişli Weta, işte bu yaratık.
Daha bir kaç yıl önce bulundu.
Wetalar, çok nadirdirler. Çok çok nadir -
...öyle nadirdirler ki, esaret altında ürerler...
...bu yüzden, bu dostumuz...
...bir kaç yıl içinde, uğruna dövüşeceği ancak bir kaç dişi daha bulabilir.
Harika bir fikir olmaz mıydı, dostum?
Dişli wetalar Yeni Zelanda'daki bir kaç farklı weta türünden biridir.
Böyle devasa olanları da mevcuttur.
Dev wetalar, böcek dünyasının en ağır böcekleridirler.
85 gramdan ağır oldukları için,
dünyanın en ağır böcekleri arasında gelirler.
Ama bilinen en 'soğukkanlı' weta ise...
...buranın güneyinde, Yeni Zelanda dağlarında yaşıyor.
'Soğukkanlı' derken, gerçekten 'soğuk'u kastediyorum.
Dağ Wetası; hayatını bütün kış boyunca buzun altında idame ettirir.
Bahar gelip de, güneşle buzlar çözülünce,
aynı bir sihir gibi, donmuş kabrinden çıkıverir.
Ama, sihir falan değil bu.
Wetaların hücrelerinde zararlı buz kristali...
...oluşumunu engelleyecek kimyasal bir madde bulunur.
Çok akıllıca bir numaraydı. Ben de yapabilir miyim acaba?
Wetaların başetmek zorunda kaldığı yüksek dağ koşullarını anlayabiliyorum,
bu yüzden, Dr. John Marsden'in,
kışın ta ortasında dağlarda olmanın...
...nasıl bir şey olduğunu öğrenmemde bana yardımcı olacak...
...bir uygulama merkezine geldim.
Aynı wetalar gibi, utandığımdan giydiğim bir şort hariç...
...üzerimde hiç bir şey yok.
Dondurucu, 16 Fahrenhayt dereceye...
...yani '-8' santigrat dereceye ayarlandı.
Soğuk, duvar gibi çarpıyor üzerime.
İnsanoğlu soğuğa uygun yaratılmamış.
Eğer ısımız uzun süreliğine...
...bir kaç dereceden fazla düşerse...
...ölümümüzle neticelenecek şekilde hipotermi olabiliriz.
Ama bunun dağ wetasına tek tesiri...
...onu biraz yavaşlatmaktan öteye gitmeyecektir.
Sevgili dağ wetamıza göre,
bu ortam, kışın ilk günleri gibi geliyor olmalı.
Bu şartlarda ufak ufak havaya giriyorlar.
(Kıkırdar) Ben ise dağılmaya başlıyorum.
Bu sıcaklıklarda, gelişebiliyorlar.
İnanılmaz bir şey.
Ama ısı kaybetmemem lazım,
bunu ancak koşarak, zıplayarak yapabilirim...
...zira, kaslarım çalışırken, ısı üretirler.
15 dakika itibarıyla, koşmak artık ısınmaya yetmiyor.
İşte, weta ile aramdaki fark.
Weta, buz gibi olana kadar...
...soğumaya devam eder...
...kıpırdamaz, beslenmez, sanki ölü gibidir.
Ben, o kadarını yapamam.
Hayatta kalmam gerekiyorsa, bünyemi sıcak tutmam lazım.
Kelimesi kelimesine içim dışım buz kesiyor.
Bünyem ısı kaybettikçe, bedenim bilhassa kalbimi...
...ve beynimi olmak üzere iç organlarımı korumak için,
dış katmanları feda eder.
Ancak, beynim çoktan dondu bile.
John'ın matematik soruları çözülemez hale geliyor.
"20. dakika" 44 artı 18.
(Usulca) 44 artı 18. 44 artı 18...
60 - küsür - 2.
59 artı 21.
(İç çeker)
Ah, 59...
80-80.
Pekâlâ, bunları çözmek bir dakikayı geçti,
yani, neredeyse limitlere ulaşıyoruz.
Sıcaklık daha da düşerse,
seni oradan çıkartırız.
Tamam.
"26. Dakika" Ruud, şu anki hislerini...
...bize anlatmak ister misin?
Bu kadar üşüyeceğimi hiç sanmıyordum.
Kulaklarım, ellerim ve parmaklarım çok acıyor.
Gerçekten hayli berbat bir şey.
Galiba, seni çıkarmanın tam zamanı.
Tamam. Gelin beni alın.
İç sıcaklığım düşüyor, çok kritik bir durum.
Biraz daha düşmesinin çok tehlikeli...
...olabileceği bir noktaya erişti.
(Ahh. İç çeker.)
Güneş.
Sıcak. (Ooh.)
Oradan çıkmam gerekiyordu.
Çıkmam gerekiyordu.
O dağ wetasının, benim ayak uyduramayacağım bir mahareti var.
Sanırım, böcekler içinde onu aday kabul edebiliriz, değil mi?
Dünyanın en iri böceğini bulma çalışmalarım...
...beni şimdi de, yağmur altındaki Venezüella yağmur ormanlarına sürükledi.
Yağmur ormanı hep böyle...
...sıradaki böcek de böyle bir ortama bayılıyor.
Şuna bir bakın hele.
Gitgide irileşiyoruz. Baksanıza şuna.
17-18 santim civarında devasa bir kırkayak.
Güzel yaratık. Çok ince kabuklu.
İşte bu yüzden, fazla nem kaybına tahammülü yok.
Bu yüzden, saklanmayı ve...
...yağmur yağdığında, gezinmeyi seviyor.
Şu hareketlerine bakar mısınız? Harikulade, değil mi?
Bütün o bacaklarının koordineli hareketi ne zarif.
Dediğim gibi, insanoğluna kesinlikle hiç bir zararı yok.
Ama türün bir benzeri var ki...
...onunla karşılaştığınızda...
...biraz dikkatli olmanız gerekiyor.
(Belli belirsiz bağırışlar)
Yolun aşağısında bir şey var. Bir şey buldular.
Vay be.
(İspanyolca konuşurlar)
Nedir bu?
"Dikkatli olun."
Bir göz atalım.
Dikkatli olun, dikkatli olun.
Olamaz. İşte - dev kırkayak.
Durun, durun.
Sakın - Durun. İşte tamamdır.
Kaçmasını istemezsiniz. İşte gerçek bir yırtıcı.
İşte bu, ellerinizi...
...süremeyeceğiniz türden bir hayvan.
Ona saygı gösterirsiniz.
Eğer rahatsız edilirse, arka ayaklarını kaldırır...
...zira, savunma konumuna geçmiştir.
Tanrım, şu dişlere bakın. Vay!
İşte böyle. Aynı çatal-bıçaklar gibi.
Karşısına çıkmak istemezsiniz...
Ne yapamayacağınızı size göstereyim. Çıyanlara sakın dokunmayın.
Ama dokunabilirsiniz de, eğer dikkatliyseniz, sırtını okşayın.
Hoppa.
Sinirli şey. Biraz huysuz anlaşılan.
Hoop. (Kıkırdar) Teşekkür ederim.
Bakın, görüyor musunuz? İşte arka ayaklar.
Eğer bunu arka ayaklarına yapmak isteseydim, beni yakalayıp...
...geri dönüp, sekiz şeklini alıp, beni ısıracaktı.
Buna hiç şüphe yok.
İlk ön ayaklarının hemen önündeki bu dişler,
evrimle içi boşalmış ve...
...kafasındaki bir zehir kesesiyle,
zehirli dişlere dönüşmüştür.
Ama aslında bunlar, değişime uğramış ilk bacaklardır.
Tanrım, şuna baksanıza.
Sıkıldı benden. Sıkıldı.
Dikkat et, dikkat. Kameraman, kameraman!
Eğer dev bir çıyan sizi yakalarsa, hayatta bırakmaz.
Avlanmaya çıktığında da,
böcekten kuşa, kuştan kertenkeleye bütün hayvanlar kendini kollamalı.
Harika tırmanır.
Delikleri aramaya uygun yaratılmıştır.
Hiç bir yer güvenli değildir.
Boyutlarına göre, son derece yırtıcıdır.
Şekli ve sürati büyük avantaj kazandırır.
Uzun, ince ve çok hızlıdır.
Böylesine bir böcek nasıl altedilebilir ki?
Bu küçük gösteri 'vücut şekli' hakkında.
Bu böceklerin ırkı, kınkanatlılar ile çıyanlar arasındadır.
Şimdi ben; iri, toparlak ve hantal bir böceği canlandırıyorum.
Şu arkadaş da, çıyanı canlandıracak.
Böcekler, haydi bakalım!
İleri!
(Ha ha!)
Hey sen!
(Güler)
Çok ufak bir alandan çarçabuk...
...iri bir bedeni geçirmek zorundaysanız,
uzun, yassı ve ince olmak faydalıdır-
...aynı bir çıyan gibi.
Kazandın dostum. (Güler)
Bunu bulduğumuz için öyle şanslıyız ki.
Korunaklı ve gizli bir hayat sürerler.
Ben, yine de yerine bırakacağım...
...zira, sıkıntı çekmeye hiç niyeti yok.
Haydi dostum. Haydi bakalım.
Orman yırtıcılarının kralı.
Gözalıcı, değil mi?
Çok şanslıyız, çok şanslı.
Haydi dostum. Burada yaşıyorsun işte.
Haydi bakalım. Seni tam buraya bırakalım.
Hoşçakal.
İyi eğlenceler.
Ben yolundan çekiliyorum.
Tam buraya. Haydi.
(Tüh!) Dursana!
İşte böyle. Hoşçakal.
Bedeninizi uzatıp inceltmeniz...
...dünyanın en iri böcekleri arasına girmenin bir yolu,
ama sıradaki böcek iyice abartmış.
Yarım saattir burada oturuyorum,
ağaçtan mesafem 3 metre bile değil,
dünyanın en iri böceklerinden birini arıyor...
...ve göremiyorum.
Biraz daha deneyeceğim.
Bu yaratık uzun süredir benden kaçıyor, yeter bu kadar.
Oraya gidip, bulacağım.
(Ayy.)
Burası onları bulacağınız yer.
Yaprakların üzeri.
Ağacın dışında durup,
yaprakları yiyip bitirirler.
Ama, ebatlarına rağmen,
bulunmaları şaşırtıcı bir biçimde çok zordur aslında.
İşte burada. Bu o.
Adı da, 'yaprak zararlısı'.
Bazıları ona 'sopa çekirgesi' de derler,
ikisi de aynı gruba aittir.
Aşağı gelip, size de göstereceğim.
Evet! Vay be.
İşte yaprak zararlısı burada.
Yaprak zararlısı ve sopa çekirgeleri yakın akrabadırlar,
müşterek tek bir yönleri vardır.
Devasa boyutlara ulaşabilirler.
Neden bu kadar büyüdüklerini merak ediyorsunuz, değil mi?
Galiba, olay şöyle:
Küçük çalıbülbüllerini ve böcek yiyen küçük kuşları aklınıza getirin.
Böyle bir şeyle karşılaşınca...
...şöyle derler: "Hop! Hop! Tak geri vitese!
"Bu ağzıma sığmaz. Beni aşar."
Yani, boyutlar yenilmeye karşı bir korunma sağlar.
Ama başka bir şey daha var.
Bu harika kamuflajı da atlamayalım.
Zira, ellerinden gelse,
farkedilmek bile istemezler.
Aynı çevreleri gibi görünürler.
Ama bu kamuflaj gerçekten işe yarar mı?
Sopa çekirgesi, gerçekten bir yırtıcıyı aldatabilir mi?
TV ekibime, beni kamuflajla...
...aldatıp, aldatamayacaklarına bakmalarını tembihledim.
İşte meydan okuyorum.
Bana, yukarıda yiyecek olduğu söylendi,
olabildiğince yemem için 2 dakikam var.
(Zil çalar)
Hey, işte en hoşlandığım şey.
(Hım.)
(Zil çalar)
Kebap bir işti. Çok kolay. Nefis.
Hım, harika.
Şimdi, her şeyi baştan tekrar yapmak zorundayım.
Ama bu kez, kurallar farklı.
Bu kez, hala sürüyle yiyecek var,
ama hepsi gizli - kamufle edilmiş durumda.
Hiç yemek gibi görünmüyorlar,
aynı yiyecek gibi görünmeyen sopa çekirgesi misali.
(Zil çalar)
(Kıkırdar)
(Hım.)
Burada hiç bir şey yok.
Bomboş.
Çok saçma.
(Zil çalar)
Zaman doldu.
Aç kaldım. Hiç bir şey göremiyorum, cidden.
İşte odada göremediğim...
...şeylerin tam bir listesi.
Anlayamadım. Bir göz atacağım.
Merhabalar.
Vay be.
Bunu yiyebilirsiniz.
Hadi be. Zekice.
Yenilebiliyor. (Güler)
Baksanıza şuna.
Şunu gördünüz mü?
Bilmenin imkânı yok.
(Güler)
Bakın! (Güler) Ne kadar güzel.
Bu kablo falan değil.
(Güler)
Meyan kökü. Meyan köküne bayılırım.
Başka bir şey daha var.
Liste.
Harika kamufle edilmiş.
Siz kaç tanesini bulabilirdiniz? Pekâlâ, gül aslında pasta şekeriydi.
Tabak badem ezmesiydi. Bardak da keza öyle.
TV kablosu ise, meyan köküydü.
Liste, pirinç kâğıdına yazılmıştı.
İşte bütün mesele bu.
Sopa çekirgeleri, bu konuda kesinlikle harikalar!
Aynı bir dal gibi görünüp, şöyle düşünüyorlar:
"Bakalım, beni bulabilecek misin. Acaba, beni yemek isteyecek misin?"
Sopa çekirgeleri ile yaprak böcekleri uysal vejetaryenlerdir.
Bu yüzden, kamuflaj konusunda mükemmel olmak zorundalar.
Kendilerini korumanın başka yolu yok.
Bu böcek, tıpkı ağaç gövdesinde büyüyen bir liken gibi.
Peki ya bu yaprak böceğine ne dersiniz?
Öyle mükemmel ki,
üzerinde böcek ısırıkları bile var.
Yaprak-yiyen bir yaprak.
(Güler) Çok ilginç.
Yumurtaları bile kamuflajlıdır.
Orman zeminindeki tohumlara benzerler.
Yavrular yumurtadan çıktığında,
karıncaya benzeyecek şekilde kamuflajlıdırlar...
...ve içgüdüsel olarak,
hemen en yakın ağacın dallarına tırmanıverirler.
Birçok sopa çekirgesinin şaşırtıcı bir numarası daha vardır.
Bazı dişiler, yavrulamak için çiftleşmezler bile.
Her şeyi tek başlarına yaparlar.
Döllenmemiş yumurtalar...
...başka dişiler yavrulayacak dişiler olurlar.
Anında aile! Zekice.
Şaşırtıcı yaprak böceği irice olabilir,
ama gezegenin en hızlı yaratığı olmadığı kesin.
Hayır, olamaz. Ama nereye gideceğini iyi bilir.
Yaprakların arasına karışıp, biraz daha yemek...
...biraz daha büyümek için yukarı tırmanıyor.
Şimdi de, o hızla ağaca tırmanırken,
biraz uzaklaşıp, acaba bundan daha büyüğünü...
...bulabilir miyim bakmak istiyorum.
Sola doğru! Azıcık sola! İşte orada! İşte orada!
Ağacın yukarısında, yukarısında!
Tamam. Sorun değil, kafanıza takmayın.
Ben aşağıya gelirim. Haydi bakalım.
(Aah!) Olamaz!
(Off.)
Aman Tanrım.
İyi misin? İyi misin, sevgili sopacığım?
Sanırım, benden daha iyi durumda.
Muhteşem, değil mi?
Bu, Malezya dev sopa çekirgesi,
bu böcek, yukarıda ağacın kubbesinde yaşayan onca yaratıktan biridir,
nitekim, kocaman bir ağaç gövdesi gibi değil, aynı bir sopa gibi görünür.
Malezya dev sopa çekirgesi...
...dünyanın en uzun böceğidir.
Bu elimdeki değil, aslında.
Ama orada bir yerlerde - yukarıda en iri kuzeni var.
Dünyanın en uzun sopa çekirgesi...
...Malezya orman sopa çekirgesiydi.
Yaklaşık 2 yıl önce bulundu ve hemen hemen 61 santim boyundaydı.
Ben, Ruud Kleinpaste, en iri böcek aramalarım...
...beni tekrar Latin Amerika yağmur ormanlarına getirdi.
(Ah.)
Baksanıza şuna.
Bu, dünyadaki en iri eklembacaklı -
...en iri böcek.
Bu böcek birinci gelir. İşte şampiyon.
(Vay.)
Bu örümcekler nereden bakarsanız bakın, 30 santime kadar büyüyebilirler.
Ağırlıkları 115 grama kadar ulaşabilir.
Hayal edebiliyor musunuz?
İşte bunlar, Hollywood filmlerine konu olan örümcekler.
(İnsanlar çığlık atarlar)
Harikulade.
Ne canavar ama. Ne avcı bir böcek.
Bu örümcekler hakkında filmler çekilmesine hiç şaşmamalı.
Dostum, bir insanı 12 adım atamadan öldürebilirler.
Bunların hepsi de, saçmalığın daniskası.
Şu uysal yaratığa bir bakar mısınız lütfen?
Tabii ki, bir avcı o. Tabii ki, çok iri.
Ama, aynı zamanda yavaş bir böcek.
Bu yaratıkların kulakları yok.
Sekiz gözleri vardır. Pek iyi göremezler.
Ama bacaklarında, bedenlerinde binlerce kıl vardır.
Ve bu kıllar, hava akımını takip etmeye yarar.
Bu da, insanların yaklaştığını farkedebildikleri anlamına gelir.
Yırtıcıların yaklaştıklarını hissedebilirler.
Avın yaklaştığını da hissedebilirler.
Şöyle hızlı bir hareket yaparsam...
...nasıl reaksiyon gösterdiğini anında görürsünüz.
Sadece bu güzel bacaklar üzerindeki...
...şu kıllar sayesinde, bunu kolaylıkla hissedebilir.
Haydi ama. Sakin ol.
Her şey yolunda kızım. Canını yakmayacağım.
Şayet yırtıcı olsaydım, ön taraftaki dişlerini bildiğimden...
...daima arkasından yaklaşırdım.
Arkasından yaklaştığımda da...
(Hop! Püf!)
O zaman da, bütün kıllarını...
...suratıma fırlatırdı.
Kıllar zehirlidir...
...kolaylıkla da deride, gözde ve burunda tahrişe neden olur.
Ama bu kıllar bize, bu devasa örümceklerin...
... aslında, aynı zamanda dev tarantulalar olduğunu da gösterir.
Ve, bütün tarantulalar gibi, bunlar da yırtıcıdırlar.
Avlarına pusu kurarlar ve dişlerindeki zehirle öldürürler.
Ancak, başka dev tarantulalarla karşılaştıklarında dikkatli olmaları gerekir.
Dişi ile erkek çiftleşmek için bir araya geldiklerinde,
erkek örümcek, çiftleşirken...
...dişi örümceğin dişlerini kendi bacaklarındaki özel kancalarla tutarak,
ısırılmaktan korunur.
Aslında, dev örümceklerin insan öldürdüğüne dair bir kayıt mevcut değildir...
...ama ısırıkları çok ama çok acı verir ve felce neden olabilir.
Çoğu örümcek gibi, tehdit altında kalmadıkça ısırmazlar.
Örümcekler, hatta tüm böcekler...
...en fazla bu kadar iri olabilir.
Biraz daha büyürlerse, bedenlerine...
...yeterli oksijen alamazlar.
Nereye gidiyorsun? Nereye?
Oraya gitmemelisin.
(Hey. Oh, oh, oh.)
(Kıkırdar)
Harikulade, değil mi? Baksanıza şuna.
Haydi. İn bakalım.
Nereye gitti? Tamam.
Uslu örümcek diye işte buna derim ben.
Hemen kaçıyor.
Bu öfkeli yırtıcıların, gerçekten incinebilir oldukları yegâne an...
...deri değiştirdikleri zamandır.
Bir örümcek deri değiştirecekken beslenmeyi bırakır ve gizlenir.
Karnındaki kıllar da yok olur,
derisi hafif mavimsi bir renk alır.
Eski derisinin altında,
yeni, yumuşak deri şekillenmektedir.
Örümcek, iki derinin arasına bir sıvı zerk eder.
Sıvının yaptığı basınç arttıkça,
eski deri sırtı boyunca çatlar,
örümcek eski derisinden kurtulur.
Dev örümcekler bütün ömürleri boyunca deri değiştirmeye devam ederler.
Yavruyken, ayda bir deri değiştirirler.
Yetişkinliklerinde ise, yılda bir olur.
Döktükleri her deri, onları devleşmeye ve dünyanın en iri...
...böceği olmaya adım adım yaklaştırır.
Sıradaki böcek, dev örümceği her açıdan mağlup edemeyebilir,
ama ağırlık ve güçte tam bir şampiyondur.
Burada çok tuhaf ve muhteşem bir şey oluyor.
Ve bu gelişimle alakalı bir şey.
Böcekler dünyasında gerçek bir dev haline gelmek...
...bol bol çürümüş ağaç yemek manasına geliyor.
Çürümüş ağaçlar sayesinde şampiyonlar doğuyor.
Baksanıza şuna. Bulduğum şeye bir bakın.
(Gevrek gevrek gülüyor)
Bu daha bir yavru.
Herkül böceğinin olgunlaşmamış ya da larva hali.
Gerçekten güzel bir şey görmek istiyorsanız,
bu yaratığın babasını görmeniz lazım.
Çok iyi beslenmiş larva, en iri böcek olmaya doğru adım atar.
Bir yılı aşkın, toprakta gizlendikten sonra,
tırtıl olarak kıtır kıtır beslenen böcek...
...erişkin Herkül böceği olarak, makara büyüklüğünde...
...ortaya çıkar.
Baba Herkül.
Muhteşem bir örnek değil mi? Baksanıza şuna.
Bu böcek gelebileceği en iri hale gelmiş.
Dünyanın en ağır böceği yarışmasının namzetlerinden.
Aynı bir ceviz gibi yaratılmışlardır.
Sağlam ve serttirler.
Kendi ağırlıklarının 80 mislini kaldırabilirler.
Bakın, çok, çok ama çok güçlüdürler.
Boynuzu ise...
Boynuzu ise, saldırı maksatlı değildir.
Kesinlikle değil.
Yırtıcılara karşı savunma maksatlı da değildir.
Bu güzel boynuz sadece dövüş maksatlıdır.
Bunlar, iriliğin ve boynuzların gerçekten önemli olduğu dövüşler içindir.
Bir yabancı yaklaştığında,
arazisini ve yiyeceğini korumak üzere...
...bir savaş patlak verir.
Üst ve alt boynuz, rakibi yakalayıp...
...ringden fırlatmak üzere, aynı bir pense gibi hareket eder.
Herkül böcekleri arasında iri olan kesinlikle en iyisidir.
Eğer bir erkek muteber beslenme ortamını koruyabilirse,
o ortam çiftleşme yeri haline gelebilir.
Dövüşü kazanırsa,
dişiyi kazanma şansı da olacaktır.
Boyutların, iri bir böceği yenilmez yapacağını ispat etmek için,
TV ekibim bir düello daha ayarladı.
Olamaz!
Bir Sumo güreşçisi!
(Off.)
Büyük böceği o temsil edecek.
İşte, dişi de burada. (Kıkırdar)
Sanırım, onu ringden atmam gerekiyor.
Tamam, pekâlâ.
Bir kez daha. Kazanmam lazım.
(Hee hee hee!)
Olamaz!
Hey!
(İnler)
İki böcek dövüşürken, bütün mesele bölgedir,
kazanan bölgeyi sahiplenir.
İkramiye olarak da, dişiyi elde eder.
Çok süper değil mi?
Haydi sen git ödülünü iste.
(Tezahürat yapıp alkışlarlar)
Erkek Herkül böceklerine acıyorum,
bilhassa kaybedenlerine.
Nasıl derler; hiç kolay, hiç komik değildir, inciticidir.
Hayır! Olamaz!
Dünyanın en zararlı...
...böceklerini arayış yolculuğum devam ediyor.
Ben, Ruud Kleinpaste,
eğer tehlikeden sakınmak ve bazı böceklerin...
...neden insanlara ciddi rahatsızlıklar verdiğini...
...ve diğerlerinin de neden milyonlarca insanın ölümüne neden olduğunu...
...keşfetmek istiyorsam,
bir böcekbilimci olarak bütün birikimlerime gereksinim duyacağım.
Ama önce, dünyanın en kötü kokan böceği.
(Öğürür, güler)
Hiç de iyi bir fikir değil bu.
Bu sevimli böceğe 'insan suratlı böcek' deniyor,
bunun nedenini anlayacağınızdan eminim.
Yani, çevirseydim, anlardınız.
Şimdi daha iyi. Vay, harika saçlar.
Dur bakayım. Ronald Reagan mı bu?
Ama, insan suratlı böceğin...
...dünyanın en zararlı böcekleri arasında ne işi var?
Bu böcek, 'Süne' familyasına aittir.
Peki, nerede takılırlar?
Dünyanın en berbat kokulu böceğini bulmak için,
bütün yapmanız gereken, yeryüzünün herhangi bir yerinde...
...bir sebze bahçesine girmek.
Tam burada, ayçiçeğinin üzerinde...
...bir kaç böcek buldum.
Ne olduğunu size göstermek için bir tanesini alacağım.
(Hoop.) İşte, bir tanesini yakaladım.
Güzel, çok güzel bir yaratık aslında,
zira, yanlarında yaprağımsı kanatları olan...
...böylesine güzel bacakları var.
Bazen, 'yaprak bacaklı böcek' de denildiği olur.
Asıl meseleye gelelim.
Eğer bir kuş - hatta toy, tecrübesiz bir kuş - olsaydım,
ve şöyle düşünseydim: "Hım. Yaprak bacaklı bir böcek.
"Bir deneyelim bakalım."
Böyle ağzıma atardım.
İğrenç bir tadı var!
Bir kuş olarak, ben-- Ah!
Ah, bu çok-- Ah.
Bir kuş olarak, dersimi aldım.
Bunu bir daha asla ve kat'a yapmayacağım.
Osuruk böcekleri, bitki özleriyle beslendikleri ve bu özlerdeki...
...toksinleri kötü koku ve tat üretmek için kullandıkları için...
...kötü kokarlar ve berbat tatları vardır.
Yırtıcıları bu şekilde uzak tutarlar.
İşte kocaman bir böcek! Evet, harika bir böcek.
Bunu da deneyeceğim.
Ne hoş(!) bir "pis koku".
Tadını da çok merak ediyorum.
Baksanıza şuna. Çok güzel, değil mi?
(Ah!) (Kıkırdar)
Hiç iyi bir fikir değil.
Seni geri zekâlı. (Kıkırdar) (Iyğ!)
Git başımdan. Gözüm görmesin.
Ben, osuruk böcekleri gerçekten...
...çok kötü kokuyor derken, bana inanmıyorsanız,
bu sevimli küçük böcekler sizi bir güzel kusturacaklardır.
İşte, sizin de dürüstlüklerine inanacağınız,
koklayıcılardan oluşan bağımsız bir jüri.
Aman Tanrım!
(Güler)
Koklasana şunu.
(Iyğ.)
Hayır, hayır.
(Iyğ!)
(Öff!)
Alt tarafı bir osuruk böceği.
Vay canına! Hakikaten, osuruk böceğiymiş.
(Aah! Ah!)
(Ayyk!)
(Aah!)
(Kahkaha atar)
Evet!
(Kızlar çığlık atar)
(Iyğ!)
(Ihh!)
(İyğ!)
Böceğe bak. Adam yedi böceği.
(Aah!)
Kokuları berbattır, ancak tehlikeli değiller.
Sıradaki böceğin, yırtıcıları...
...kaçırmak için şiddetli bir çözümü var.
Doğada, genelde yırtıcılar kazanır.
Savunmasız bir yaratık, aç bir yırtıcıyı nasıl alt edebilir?
El-cevap: İğrenç bir sürpriz ile.
(Aaaah!)
Bazen, en iyi savunma saldırıdır...
...veya, tercihan karışıklıktır.
Büyük bir ormanda küçük bir böcekseniz,
düşmanlarınızı korkutarak ne kadar çok zaman kazanırsanız...
...kaçmak için o kadar çok zamanınız olur.
İşte bombardıman böceği.
Bombardıman böcekleri, böcek dünyasının "çatlak profesörleri"dir.
Bedenlerinin içerisinde...
...kimyasalları karıştırarak patlayıcı reaksiyonlar oluştururlar.
Eğer, kimyasal reaksiyonun yanlış tarafındaysanız,
bu böcekler çok canınızı sıkacaktır.
Ama ne kadar?
Dünya bombardıman uzmanı Tom Eisner bunu mutlaka biliyordur.
Hayır, aslında görmedim.
- Tek bir patlama bile görmedin mi? - Hayır.
Deneyelim öyleyse.
Şimdi karınca olduğuma inandıracağım.
Öyle mi?
Hafifçe bacağından ısırıvereceğim.
Nereden? Neresinden?
Sol ön ayağından.
Tamam. Başlayalım.
(Ah!)
Baksana şuna.
Sana doğru fışkırttı.
Dünyanın en iyi nişancısı.
Vay be. Baksana.
Bir derece bile ıskalamadı.
- Tamam. Diğer bacağa bak. - Diğer bacağa, anladım.
Diğer taraftaki orta bacağı tutacağız.
İşte başlıyoruz.
Evet! (Ah!)
Koruyucu gözlüğünü takıver. Pens de burada.
Hafifçe sıkıştır. Çok uzun sürmeyecektir.
Sol arka ayağını dene.
Tamam, sol arka ayağını deneceğim. Başlıyoruz.
Tamam.
Aman dikkat! (Koklar)
(Güler)
- İşe yarıyor. - Çok heyecan verici.
Düşünsene, bunu yaklaşık 30 kez yapabiliyor.
Muhteşem bir ortalama.
Harika bir yerel ortalama,
stoklarını tüketmesi de gerekmiyor,
zira, ateş ettikten sonra, üzeri kimyasalla kaplanıyor.
Bombardıman böceği, seyyar enerji silahıdır.
Silahını tez kullanır, her yöne ateş edebilir,
en iri yırtıcılardan korunması garanti altındadır.
(Güler)
Sağol Tom.
Rastgele seçmiştim.
Tam burun deliklerinden isabet aldın.
Özür dilerim.
Yok, aslında... (Güler)
İşte asıl mesele bu.
Örnek nişancı çıktı.
Bak, böcek. Bizler 'ziyaretçi'yiz.
Terbiyeni takın, ona göre.
Hayli dikkate şayan.
Mekanizmanın, Almanların 2. Dünya Savaşı'nda...
...V-1 füzesinde kullandıklarından pek farkı yok.
Kimyasalların iki odacıktan alınıp karıştırıldığı bir sistem bu.
Bu yüzden, kendi kendilerine zarar vermemek için,
bombardıman böcekleri iki kimyasalı iki ayrı odacıkta tutar...
...ve onları sadece, düşmanını...
...ateş gibi sıcak ve pis kokulu bombasıyla kavurmak için karıştırır.
Elimdeki, konsantre oksijenli su.
Bombardıman böceğinin karnında...
...oluşanla birebir aynı kimyasal.
Düşünebiliyor musunuz? Roket yakıtı.
O roketleri, işte bununla gökyüzüne gönderiyorlar.
Bombardıman böceğinin içinde olanların birebir benzetimini yapacağım.
İşte böyle. İzleyin.
Önce, biraz oksijenli su. İşte, başlıyoruz.
Buna, onunla reaksiyona girecek bir şey ekliyoruz.
Patlamayı başlatacak bir katalizör.
Şimdi, sizi burada dikilip duran...
...bendenizle tanıştırayım.
Eğer bu bombardıman böceğiyse,
her şeyi benim boyutlarıma göre ölçeklendiriyoruz.
Burada yapmaya çalıştığımız şey bu.
Olanlara bir bakın.
Vay canına! (Güler)
(Yihhu!) Başardık, başardık! Yaşasın!
Dünyanın en zararlı böceği araştırmalarım...
...beni, Latin Amerika'ya...
...işlek gemi güzergâhı Panama Kanalı'na götürdü.
Ben, Ruud Kleinpaste, yağmur ormanlarına...
...dehşet saçan bir böceği,
her gün 1 kilonun üzerinde böceği ve diğer ufak yaratıkları...
...mideye indiren vahşi bir yırtıcıyı arıyorum.
(Oh, oh, oh, oh, oh, oh.)
(Oh, oh, oh.)
İşte burada.
Kaçırdım. Durun, durun. Yakaladım.
Yakaladım.
İşte aradığım şey.
İşte 'asker karınca' dediğimiz şey.
Küçük ve önemsiz mi? Evet.
(Aah!) Isırıyor. Olamaz, canım yanıyor.
Belki hem küçük, hem de önemsiz,
ama çok daha büyük bir topluluğun bir parçası.
Yüzlerce, hatta binlerce yaratıktan bahsediyoruz.
Buradaki sadece mini minnacık bir kol.
Ama devam edersem,
bundan daha büyük bir kol bulacağımdan eminim.
Şaşırtıcı, değil mi? (Ahh!)
Tanrım, beni buldular, pekâlâ! Bakın.
Tam da pantolonumdan sızmışlar.
(Güler)
Çok yanıyor. Canım yanıyor.
Her tarafım sızlıyor.
Asıl ilginci hepsi de kör,
ama bir şekilde beni bulabiliyorlar.
İşte gidiyoruz. Hoşçakalın.
Asker karınca kolonileri, öyle mükemmel organize olurlar ki...
...bazen onlara 'muazzam süper böcekler' de denir.
Ben şimdi, doğrudan bunların merkezine yöneliyorum.
(Ohh.)
(İç çeker)
Kol işte şurada.
Yuvaya çok yakın olduğumu hissediyorum,
zira, gitgide genişliyorlar...
...sanki anayol gibiler.
Biraz ileride ayrılıyorlar.
Yiyecek bu taraf gidiyor,
bu yüzden, ordugâha yakın olmalıyım.
Gerçekten hayli heyecan verici. Haydi.
Evet, evet, evet.
İşte yerleri burası.
Baksanıza.
İşte ordugâh.
Yapısal bir nesne değil bu,
yuva da değil.
Aslında, elele tutuşmuş...
...kendi yuvalarını teşkil eden...
...onca karıncadan müteşekkil bir cehennem.
Sanki, bütün bir aile elele tutuşmuş...
...diğer insanların içeri girip,
merdivenlerden yukarı çıktığı,
buzdolabına girdiği bir ev...
...oluşturmuş gibi.
Haydi, anneyi, çocukları bulalım.
İşte oradalar.
Diyebilirim ki, bu orta ölçek bir yuva.
700,000 bireyli. O civarlarda.
Bu ordugâh göçebe aşamanın bir parçasıdır.
Anlatmak istediğim şey şu: Bu karıncalar hareket halindeler.
İşçiler, karargâhı ya da ordugâhı her gün taşırlar.
Kraliçeyi ve binlerce...
...yardıma muhtaç larva ve pupayı yeni beslenme mevkine götürürlerken,
iri ve iyi silahlı askerler onları korur.
Göçebe aşama sırasında,
koloni, doymak bilmez bir canavar gibidir.
İştahı doymaz durumdadır.
Kertenkeleler, kuşlar, hatta yılanlar bu saldırgan süper böceğe av olurlar.
Neyin eğlenceli olacağını düşünüyorum, biliyor musunuz?
Koloninin önüne geçmenin.
İşte sürü burada. İşte aksiyonun olduğu yer.
İşte savaş meydanı.
Sürü her gün yeni bir yöne ilerler.
Keşif kolları yoktur.
Hepsi de kör oldukları için,
işçilerce bırakılan feromon veya...
...kokunun peşinden giderler.
Asker karıncalar, bazen hayatımıza da girerler.
Girdiklerinde de,
ne kadar organize olduklarını apaçık görebilirsiniz.
Otoyoldaki trafik gibidir.
Tek farkı, ne kaza vardır, ne de trafik sıkışıklığı.
İşte her gün görmeyeceğiniz bir şey -
...asker karıncalar, ormana yakın evleri işgal ediyorlar.
Sakinler, bunu pek kafalarına takmıyorlar...
...zira, karınca orduları salgın kontrolünde bedava hizmet veriyorlar.
İnsanların kilerlerinde, mutfaklarında,
yatak odalarında istemedikleri...
...bilcümle haşarat ve böcekleri silip süpürürler.
İşçiler doymak bilmezdir.
Avı tespit ettiklerinde,
bir grup minik kurt haline gelirler.
Ancak, koloni öldürücü gücünün çoğunu sürünün ilerisindeki...
...bölgeye yoğunlaştırır.
Aynı, vahşi bir yırtıcının ağzı gibidir.
Şu an tamı tamına kolun hemen önündeyim.
İşte sürünün olduğu yer. Her yeri kaplamışlar.
İleride büyük kollar da var.
Büyük miktardalar.
Asıl komik olan da...
...pek öyle rota izlemezler.
Harfi harfine, her yere üşüşüverirler.
Ön cephede, karıncalar koloniyi ilerletirler.
Diğerleri için feromon bırakır ve geri çekilirler.
Av, feromon ile iyice markalanır...
...ve sonradan gelenler üzerini kaplayıverir.
Öldürülen taşınamayacak kadar büyükse, parça parça bölerler...
...yüzlerce karıncadan oluşan her bir grup, bir parçayı taşır...
...ikmalci karıncalarca ordugâha ulaştırılır.
(Ay, ay, ay, ay, ay, ay, ay, ay, ay, ay, ay, ay!)
Sürünün ön cephesi...
...vahşi bir yırtıcının ağzı halini almışsa,
kolaylıkla müteakip öğünleri olabilirim.
(Ay, ay! Ay, ay, ay!) Yapma böyle ama!
(Ayy!) Dur.
Yanlış yerde duruyorum. Yanlış yerde duruyorum.
Olamaz!
Asker karıncalar çok can yakar.
Ama sırada, gerçekten can yakacak bir karınca var.
Bu karınca, hayvanlar âleminin en acı verici iğnesine sahiptir.
İyi haber ise, bu böcek sadece...
...Orta Amerika ormanlarının ağaç tepelerinde yaşar,
bu yüzden, bir kreyne bindim.
Kötü haber ise, iğnesi gerçekten çok acıtır.
Bu acıyı tecrübe etmeye karar verdim.
Olağanüstü.
Çok feci ısırılacağımı unutmak için,
buradaki manzaradan keyif almaya gayret gösteriyorum.
Sizin de anlayabileceğiniz gibi, böylesine ormanların kubbesi...
...geçmişte pek incelenmemiştir,
zira, oraya ulaşmanın imkânı yoktur.
Ama hele bir ulaşıverin, her yerden bir şeyler çıkar.
Bir böcekbilimcinin hayalidir.
Burada her gördüğünüz ağaç farklıdır.
Demek istediğim, burada herkese kelimesi kelimesine yuva vardır.
Karıncalara da vardır.
Bu yükseklikte bile karıncalar vardır.
'Mermi karıncam' nerede?
Bir mermi karıncası tarafından ısırılacağım.
Ağaçların dibinde kolonilerde yaşarlar...
...ancak, çoğunlukla ağaç tepelerindeki çiçeklerle ve nektarlarla beslenirler.
Mermi karıncalar kördür.
Yukarılara çıkarken, baston olarak...
...antenlerini kullanırlar.
İşte bu yüzden, inanılmaz bir acıya...
...neden olan bir iğneleri vardır.
Böyle yukarılarda yaşamanın yegâne dezavantajı ise...
...çok göz önündesinizdir.
Burada risk çok yüksektir.
Bütün böcekler burada beslenmek ister,
yırtıcılar da bunun farkındadır,
neticede, en gözde avlarını görür ve peşine düşerler.
Eğer mermi karıncası gibi iri bir böcekseniz,
...yırtıcıların en ufak bir şansı olmasın diye...
...iyice silahlanmak istersiniz.
(Hımm.)
İşçi karıncalar tek başlarına yol alırlar.
Karnınızın ucunda büyük bir...
...iğne taşıyorsanız, kimse sizinle ilgilenmeyecektir.
Mermi karıncası tarafından ısırılmanın...
...mermiyle vurulmaya eşdeğer olduğunu söylerler.
İşte bunu öğrenmek üzereyim.
Biraz daha.
Teşekkürler, teşekkürler.
Burada sürüyle karınca var, ama yanlış boyutlarda.
Baksanıza şunlara. vay be!
Bu karıncayı - karıncanın verdiği acıyı -
...bir kaç saat boyunca; sanki, eliniz arabanın kapısına...
...sıkışmış gibi hissedersiniz.
Evet. (Kıkırdar)
Öyleyse, neden bunu yapıyorum?
Dünyanın bütün sokan böcekleri -
...arılar, eşek arıları, karıncalar - hepsi palavra.
Çok acı veren bir kandırmaca olsa da,
bu sokmalar, çok büyük bir yaralanmaya...
...maruz kaldığımızı düşündürten basit numaralarıdır.
Aslında sadece uzaklaşmamızı isterler.
Mermi karıncanın iğnesi bile...
...acı verici bir iğneden başka bir şey değildir.
Buldum. Buldum. Hemen hemen buldum.
Haydi, haydi, haydi ama!
Evet!
(Güler)
Sanırım bir tane yakaladım.
Şimdi, bu karıncayı alıp...
...aslında ne olduğunu göreceğim.
Haydi bakalım.
Bu, ağaçların kubbesinde yakaladığım mermi karınca.
Şimdi, çok zor bir karar alacağım.
Gerçekten söylendiği gibi mi, göreceğiz bakalım.
Haydi dostum. Çık bakalım. Artık orada kalmanı istemiyorum.
Buraya, kolumun üzerine koyacağım.
Isırdı beni! (Ay!) Isırdı, ısırdı beni.
Çekil. Çıkar iğneni.
Haydi, haydi ama. Uzaklaş.
Lütfen bırak beni.
Devam ediyor, devam ediyor. Dur bakayım.
(Ay, ay, ay, ay!)
(Aah!) Gel buraya.
Seni yine de yakalayacağım.
Saatimin nasıl şey olduğunu görebilir--
Saatimin her iki yanının nasıl kabardığını görebilirsiniz.
Saati çıkartacağım, zira bana hiç bir yararı yok.
Şunu görebiliyor musunuz?
Buna, "24 saatlik karınca" da deniyor.
Bu da, 24 saat tesirli oldukları, sonra acının azaldığı...
...anlamına geliyor.
Şimdi sanki, kolum boyunca yavaşça ilerliyor gibi.
Yayılmaya başlıyor. Şimdi de elime doğru ilerliyor.
Acı kolumda yukarıya doğru tırmanıyor.
Yaklaşık 20 dakika doldu.
Bu asla ama asla unutamayacağım bir şey.
Asla ve kat'a.
Sokma gerçekleşeli bir saat oldu.
Acı kesinlikle azalmadı.
Sanki; sıcak bir iğne, her iki tarafından girip çıkıyormuş gibi.
Çok şiddetli bir yağmur başladı.
Etraf çok karardı. Neredeyse geceyarısı oldu.
Çok faydası olabileceğine inandığım buzu bulabileceğim,
otelimdeki konfora kavuşmanın vakti geldi bence.
Hala çok hassas.
Hiç bitmiyor. Devam ediyor.
Sokulduğundan bu yana yaklaşık altı saat geçti.
Yumuşamıyor.
Cidden çok acı verici.
Gerçekten iyileşmiyor.
Sanki, şişmiş gibi.
Buradan şuraya kadar acıyor.
Kolum, kıpırdatmadığımda, tamamıyla hissiz.
Çok sert ve fazla kıpırdatamıyorsunuz.
İçi çok sert ve şişkin.
Aslında, kıpırdatana kadar pek fazla yanmıyor.
Sonra yine yanmaya başlıyor.
(İç çeker)
Günaydın.
Bir kaç saatliğine kestiriverdim, aslında çok da güzel oldu.
Sokulmadan bu yana 16 saat geçti.
İyi haber şu ki, saatimi takabiliyorum.
Şişlik indi.
Acı, aslında sokmanın hissizliğine dönüştü.
Bu da demektir ki, iyileşmeye başlıyorum.
Galiba, yaşayacağım.
Dersimi aldım. Cidden dersimi aldım.
Mermi karıncalarla uğraşmayacağım. Çok tesirliler.
En zararlı böcek araştırmam...
...beni Arizona çölünün derinliklerine getirdi.
Burası akrep karargâhı.
İşte iki belalımız - iki akrep -
...ikisi de çölden geliyor.
Bunlardan biri katil.
İnsanoğlunu yere yıkıp, öldürebiliyor.
Diğeri ise neredeyse zararsız.
Bilin bakalım hangisi?
Bilemediniz mi? Göstereyim.
İşte bu...
(Haykırır) (Aah! {Küfreder})
Zararsız olan işte bu.
Evet, beni soktu.
Kesinlikle soktu beni. Kanıyor.
Ama zehri bir arınınkinin yarısı kadar bile zararlı değil.
Öyle iradeli ki...
...avını yakalamak için, iğnesini nadiren kullanıyor.
Sadece, gerçekten biri onu taciz ederse ya da kendini gerçekten...
...tehdit altında hissederse...
...muhtemel son savunması olarak kullanıyor.
Azıcık deneyelim. Bakın.
İşte, geliyor.
(Aah. Hey, hey, hey, hey.)
İtiyor. Dürtüyor.
Baksanıza şuna.
İşin komiği can yakmıyor bile.
Diğeri ise, işte yaramaz olan da bu.
Bunun için çok geçerli bir nedeni de var.
Arizona akrebi, aynı mermi karınca gibi kolaylıkla görülebildiği...
...ve saldırılara açık olduğu ağaç gövdeleri ve kayaların üzerinde avlanır.
Zehrini sadece...
...avını yakalamak için değil,
yırtıcılara karşı savunma maksadıyla da kullanır.
TV ekibim bana bir sürpriz daha hazırlamış.
Kumsalda şöyle bir dolaşmanın, Arizona akrebi iğnesi hakkında...
...bana ne öğreteceğinden pek emin değilim,
ama kısa süre içinde öğreneceğimi biliyorum.
Arizona akrebi ile ilgili bu basit canlandırma için,
kumsaldaki şu kızın yanından geçmem söylendi.
Ne kadar da kolay, değil mi?
(Aah! Oh!)
Çok iğrenç.
(Aah! Oh!)
(Aah! Oh! Aah.)
O da ne? Öyle küçük ki.
Elektroşok tabancası.
Baksanıza, 10,000 volt neredeyse.
Sana kullanayım mı? Haydi.
Hay Allah!
Hiç adil değil.
Ama, bu size, eğer ufak tefekseniz,
gerçekten dişe dokunur bir aletiniz varsa,
herkesi yere yıkabileceğinizi gösteriyor.
Bu minik kara akrebin güçlü zımbası, Meksika ve ABD'de...
...yüzlerce insanı öldüren mörotoksik bir zehirdir.
Bazı akrepler, ne kadar zarar vereceğine bile karar verebilir.
Bazı çift zehirli akrep türleri sadece acıya sebebiyet verir.
Ama, tehdit devam ederse, öldürücü zehri zerk ederler.
Yerleşim yerlerimiz çöllere yaklaştıkça,
daha çok akreple ve banyolarımızda...
...karşımıza çıkmaktan hoşlanan başka bir böcekle karşılaşırız.
Amerikalı göçmenler batıya ilerleyip...
...çölde evler inşa ettikçe,
ölümcül karadul onlarla birlikte ilerledi.
Evlerin etrafındaki küçücük yerlere onulmaz bir ilgisi vardı.
Helâlara.
İnsanoğlu ile böcekler arasındaki ilişki, şöyle diyelim...
...hiç rahat olmamıştır.
Ve bilhassa karadul örümcekleri...
...ardında kurbanlar ve yıkım izleri bırakmıştır.
(Ooooh!) (Kıkırdar)
Bir örümceğin takılması için ne harika bir yer.
Karadulun isteyeceği her özelliğe sahip.
Bu tür örümcekler için,
ev dışındaki helâlar, insanlarla uzun süreli...
...ilişkilerinin sadece başlangıcıydı.
Zannımca, bir kaç adım ilerlettiler...
...şimdi şöyle diyorlar: "Modern şehirler ve kentlerdeki yaşam yerleri mi?
"Hodri meydan!"
Bir çok şehir ve kasaba, artık...
...bir çok karadul bölgesini kaplıyor.
Karadullar hepimize tehlike saçıyorlar.
Son 25 yıl içinde, bir çok karadul örümceği...
...ısırığı rapor edildi...
...ama Tanrı'ya şükür ki, sadece dört vefat teyit edildi.
Bu böceklerin zararlı olanları dişiler,
hanımefendiyle bir an önce karşılaşmak için can atıyorum.
İşte 'süper konut' diye ben buna derim.
Böcek, eski bir çömleğim içinde.
Cazip ve korunaklı. Büyükçe bir ağ.
Bittabi ki, bir sürü ıvır zıvırın bulunduğu bir yerde.
Bir sürü başka böcek. Bir sürü sinek.
Bir sürü yiyecek.
Çömleğin gerisinde oturur, bekler.
Örümcek ağı işte burada.
Ağın içinde başka küçük ıvır zıvırlar da var.
Beklemede olan bir kaç yiyecek de asılı.
Örümcek ağıyla kaplı küçük bir sinek.
Zehirli olduklarını hepimiz biliyoruz.
Ama, zehirlerini kullanma nedenleri gayet basit.
Malumunuz, örümcekler buzdolabını daha keşfetmediler.
Bu yüzden, avlarını yakaladıklarında,
eğer hemen beslenmek niyetinde değillerse,
yiyeceklerinin olabildiğince taze kalmasını isterler.
Bütün yapmaları gereken biraz ağ ile sarıp sarmalayıp,
birazcık zehir vermektir,
birazcık zehir verir ki, av ölmez...
...dört-beş gün ağın içinde canlı kalır.
Muhtemelen, karadullar da...
...mermi karıncalar ve Arizona akrepleri gibi...
...ufak ve incitilebilir oldukları için çok zehirlidirler.
Ama ne mutlu ki, bütün örümcekler gibi,
aslında bizi ısırmak istemezler.
Karadullar normalde hiç de saldırgan değillerdir.
Ama yine de çok dikkatli olmanız gereklidir.
Zehirlidirler. Ve sakın ola, bunu evinizde denemeyin.
Ayrıca, bunun gibi bir örümcek kafanıza düşerse...
...ya da elinize zıplarsa, sakın tutup almayın.
İşte böyle kaldırıp...
...ait olduğu yere bırakın ki...
...yalnız olduğunuza inansın.
Ana karadul bir mevsimde bir kaç yumurta topağı bırakır.
Ama, yumurtadan henüz çıkmış karadul yavruları insanlarla karşılaşacakları...
...yeni yerler keşfetmekte çok zekice yollar izlerler.
Rüzgârlı bir yere tırmanırlar,
uzun bir kese oluşturur...
...ve gizlenmek için bir paraşüt gibi kullanırlar.
İnanamıyorum.
Rüzgârla kilometrelerce ötelere sürüklenebilir, indikleri yer ise...
...bir orman,
bir işhanı,
arka bahçeniz,
ya da eviniz olabilir.
Karadul örümceği, ünü kadar zararlı değildir,
ancak, dünyanın en ölümcül örümceğidir.
Baksanıza şuna - sürüyle insan ve bir sürü etkinlikle dolu...
...capcanlı bir büyükşehir.
4 milyon insan, aslında.
Zira, burası Sydney, Avustralya.
Şimdi de, zamanda 300 yıl geri gidelim.
Şimdi daha iyi.
Temiz, bakir, bozulmamış bir arazi.
Bilhassa bu bölgede...
...muhtemelen, sadece 7-8 km²'lik alanda...
...vaktiyle, çok eşsiz bir örümcek türü yaşıyordu -
...huni ağ örümceği.
Erkek huni ağ örümcekleri...
...sıcak yaz gecelerinde, ağla örülü yuvalarından çıkıp...
...dişi bulmak için arazide dolaşıp dururlar.
Yolculukları onları yuvalarından kilometrelerce öteye götürebilir.
Belki, milyonlarca yıldır hayat böyle olagelmiştir.
Ama sonra...
...200 yıl önce, Sydney şehri huni ağ örümceklerin...
...anayurtlarının ta tepesine kurulmuştur.
Peki, örümcekler ne yaptılar?
Aslında hiç bir şey.
Erkekler her zamanki gibi, dolaşıp durmaya devam ettiler.
Şu sıralar Sydney huni ağı örümceği olarak bilinenler için...
...varoşlar yeni arazileri oldu.
Eğer romantik seyahatleri onları bir evin yakınına götürürse,
bir ihtimal o eve gireceklerdir.
Sorun şu ki,
onlar gezegenin en zehirli örümcekleridir.
Köşeye kıstırıldıklarında, çok saldırgan olabilirler,
Sydney bölgesinde 13 kişinin ölümüne sebebiyet verdiler -
...ancak, her yıl 30 ila 40 insan zehirlense de...
...1981 yılında panzehirin bulunmasından beridir kimse ölmedi.
Aslında, kınkanatlılar ve hamamböcekleri ile beslenirler,
bu yüzden, erkek huni ağı örümceğinin...
...insanlara ve diğer memelilere karşı neden bu kadar zehirli oldukları...
...gizemini sürdürmektedir.
Bu eski garajda, hareket halinde, ortalıkta dolaşan...
...bir örümcek yakaladım.
Burada kalamazsın dostum.
Bazıları, diğerlerine göre daha saldırgandır.
Eğer şahlanırlarsa, bilin ki niyetleri ciddidir.
Nefesinize bile dikkat etmeniz gerekir.
İşte, şahlanma davranışı böyle oluyor.
"Tehlike var - Çekil yolumdan"ın evrensel ifadesidir.
Şimdi bir şey deneyeceğim.
Örümceğin üzerinde yürüdüğü yeri...
...ısırmayacağına dair bir teorim var.
Şayet bizzat saldırı altındaysa, saldırgan olmak ve saldırmak için...
...haklı bir nedeni var demektir.
Şansımı deneyip, elimin üzerinde yürüteceğim.
Sanırım.
İster inanın ister inanmayın, bu salaklıktan kaynaklanmıyor.
Baksanıza şuna.
20 yılı aşkındır, iyi kötü her türlü böceği elimde tuttum.
Emniyetli olduğu zamanları iyi bilirim.
Ayrıca, zehrin bir örümcek için çok kıymetli olduğunu da bilirim.
Bir damlasını bile ziyan etmek istemezler.
Sadece ve sadece tehdit altında olduklarında saldırırlar.
Kıl payıydı.
(Ah.)
Tanrım, bunu yaptığıma inanamıyorum.
(Nefesi kesilir)
Ama sizden ricam, eğer Sydney'de veya...
...bu zehirli örümceklerin bulunduğu bir yerde yaşıyorsanız,
sakın ha bunu denemeyin.
En zararlı böceği bulma yolculuğum beni bir bataklığa getirdi.
Tropik bölgelerde her yerde böylesine rastlayabilirsiniz.
Ben Ruud Kleinpaste, son bin yıl içinde...
...milyonlarca insanın ölümüyle bağlantılı olabilecek...
...ve inanılmaz derecede zararlı bir böceğin peşindeyim.
Galiba bir şeyler duyuyorum.
Evet.
Daha beni fark etmedi.
Bu zararlı böcekler bizlerden beslenmeye bayılırlar,
bizleri kokumuzdan, çok çok uzaklardan tespit edebilirler.
Bittabi ki, sivrisineklerden bahsediyorum,
bu böcekler, sivrisineklerin...
...en çok hangi kokulardan etkilendiğini tespit etmek üzere...
...özel bir makinenin kullanıldığı laboratuardalar.
Sistem şöyle çalışıyor.
Bu bölmelerde sürüyle sivrisinek ve...
...onları çeken kokuyu bırakabileceğiniz bir kaç boru ve tüp mevcut.
Böylelikle, kokuya tepkilerini ölçebilirsiniz.
İlk olarak, soluğun yani karbon dioksitin onları çektiğini biliyorum.
Elimde, bu bölmeye koyacağım…
…bir paket suni karbon dioksit var.
Sizi gidi yaramazlar.
Olanlara bakalım.
İşte gidiyorlar, doğrudan karbondioksite yöneldiler.
Karbon dioksit onları cezbediyor.
Eğer hohlar, biraz daha soluk verirsem...
...çok daha hoşlarına gidecektir.
Yani, nefes.
Bir şey daha var.
Elimi içine sokuyorum, şunu açıyorum.
Bundan anlaşılıyor ki, elimin üzerindeki kimyasallar da-
...ter ve cilt kokuları yani- dişi sivrisineklerin...
...beni tespit edip, saldırmaları için iyi bir uyarıcıdır.
Ama başka bir şey daha deneyeceğim.
Elimde bütün kokuların en babası var.
Bir kaç gündür ayaklarımı yıkamıyorum,
umarım, bu koku onları öldürmez.
(Kıkırdar)
Hayır, öldürmüyor.
Aslında, hatta- (Güler)
Bundan çok hoşlandılar. Şaşırtıcı değil mi?
Sivrisineğe gravyer peyniri takdim etmek gibi -
...yoğun ayak kokusu, yoğun ter.
(Hım!)
Sadece dişi sivrisinekler peşimize düşer.
Yumurtalarının gelişimi için...
...kanımızdaki proteinin peşindedirler.
(Sivrisinek vızıldar)
Bizi öncelikle...
...nefesimizdeki karbon dioksitle tespit ederler.
30 metreden fazla mesafeden bizleri keşfedebilirler.
Yaklaştıkça, derimizin kokusunu alırlar.
Sivrisinekler 300'ün üzerinde farklı cilt kimyasalına tepki verirler.
Bakın, işte doğrudan parmaklarıma saldırıyorlar.
Bu sivrisinekler, kanımdan ağırlıklarının dört misli kadarını emebilirler.
Bu da demektir ki, başladıkları ana göre...
...dört misli ağır hale gelirler.
Ayrıca, bu karınlarının iyice genişlemesi gerektiği...
...ve daha çok kan alması gerektiği manasına da geliyor.
Daha dikkatli bakarsanız,
biraz daha kana yer açabilmek için...
...karınlarından minik damlacıklar...
...halinde su çıkarttıklarını görebilirsiniz.
Alabilecekleri kadar çok protein almak isterler.
Farklı sivrisinek türlerinin farklı gözde hayvan konakçıları vardır.
Bu çizgili sarı humma sivrisineği insan kanını sever.
Tropik bölgelerde yaşar ve evlerimizde bulunmayı severler.
Sorun şu ki,
bunların her biri, potansiyel olarak iğrenç bir hastalıkla dolu bir silah gibidir.
Tehlikede miyim şimdi?
Çok şükür, bu küçük hanımefendilerden değil.
Bunlar laboratuarda üretilmiş ve hastalıksız böcekler.
Ama tahmin edebileceğiniz gibi, eğer bunlar sarı humma...
...ya da dang humması taşıyor olsalardı,
çok kolay hedef olabilirdim.
(Vızıldar)
Sarı humma sivrisinekleri, hastalıklı insanlardan...
...kan emerek ve başkalarına taşıyarak...
...sarı humma ve dang humması hastalıklarını bulaştırırlar.
Hastalık yeni bir konakçıda çoğalır,
kırmızı kan hücrelerini bozarak yüksek ateşe neden olur -
...bu ateş, her yıl milyonlarca kişiye tesir eder ve binlerce insanı öldürür.
Sırada, canımızı çok etkili bir şekilde yakmak isteyen bir böcek var.
Bu programdaki en zararlı böcek türü...
...1950'lerde Brezilya'da ortaya çıkmıştır.
Bu böcekler oradan kaçıp, 1990'da ABD'ye ulaşmışlardır.
Çok hızlı yayılırlar.
Onlara, Afrika balarıları ya da katil arılar denir.
Sıradan balarıları gibi görünürler...
...ancak kraliçe arıyı korurken aşırı saldırgandırlar.
Davetsiz misafir çok yaklaşırsa,
binlerce arı saldırıya geçer ve 2 kilometreyi aşkın takip ederler.
Çağımızın bu zararlı böceği, yüzlerce insanın ölümüne neden olmuştur.
Dediğim gibi, genelde bu katil arılarla pek alakanız olmaz.
(Güler)
Bu da, baştan ayağa korunaklı kıyafet ve olağanüstü dikkat demektir.
(Off.)
Arizona'dayım ve katil arı uzmanı Justin Schmidt...
...beni bir katil arı yuvasına götürüyor.
Çok dikkatli olmalıyız.
En ufak bir ses veya titreşim arı saldırısına neden olabilir.
Katil arılar saldırdığında da, kovandakilerin çoğu toplanırlar,
bu hem benim, hem de Justin'in işine gelmez.
İşte orada, yukarıda - katil arı kolonisi.
Ne kadar az insan olursa o kadar iyi,
bu yüzden sana bol şans ve selamet dileyeceğim.
(Kıkırdar) Çok teşekkür ederim.
İhtiyacım olacak. Çok dikkatli olacağım.
Görüşürüz.
Çok dikkatli olmalıyım.
Orada kocaman bir katil arı yuvası var.
Siz de, ta buradan vızıldamalarını duyabiliyorsunuz.
Onları rahatsız etmek istemiyorum,
zira rahatsız edilirlerse, saldırırlar.
Saldırdıklarında sokarlar.
Soktuklarında da ölürler, böyle olmasını hiç istemem doğrusu.
Ancak, çok çok sessiz ve çok dikkatli olmamız gerekiyor.
Ama, yuvanın içine göz atmak ve tepkilerini gözlemlemek...
...harika olacak.
Unutmayın ki, arılara onların rüzgâr altından yaklaşıyorum.
Bu küçük kamerayı içeriye bırakıp...
...neler bulabileceğime bakacağım.
Tanrım, muhafız arılar.
Şaşırtıcı, beni henüz fark etmemişler.
Heyecan verici. Bu daha önce hiç denenmemişti.
Baksanıza, şu an kamerayı inceliyorlar.
(Güler) Muhteşem!
Tanrım, ne gürültü - ne gürültü.
Vay be, vay be, işte geliyorlar. Kaçmam lazım çocuklar.
Kaçmam lazım. Hayır, bu hiç emniyetli değil.
Kaçmam lazım.
Tetikteyim. Hareket halindeyim.
Kaçsam iyi olur.
Burası biraz daha emniyetli, ancak sanırım geceleyin tekrar geleceğim.
Zannımca, karanlık biraz daha emniyetli olacaktır.
Geceleyin yuvaya yaklaştığımda,
arılar istirahatta olurlar sanıyordum ama yanılmışım.
İlk ziyaretimden sonra, hala saldırgan durumdalar.
Ben onlara yaklaşırken, onlar da yürüyerek bana yaklaşıyorlar.
Çizmelerime, bacaklarıma tırmanıyorlar. Çok şaşırtıcı.
Gece olmasına rağmen,
hala tetikteler, hala aşırı saldırganlar.
Sokmaya başladılar, kaçmanın zamanı geldi.
Ancak, yarın sabah katil arılardan hiç kaçış yok.
Dünyanın en zararlı böceğini bulma araştırmalarım...
...bugün burada Arizona çölünde nihayete eriyor.
Dün gece hiç uyumadım.
Yapmaya karar verdiğim çılgınlığı düşündüm durdum.
Aslında pek aklıma yatmadı.
(Nefesini salar)
Hava iyice ısındı bile. Umarım, arılar sıcağı seviyorlardır.
Oradalar, sanırım.
Çok gerginim.
Üzerinizde en ufak bir koruyucu giysi olmaksızın,
binlerce katil arıyla karşılaşmak üzere olsaydınız,
siz de gergin olurdunuz.
Heyecan verici bir gün geçireceğiz.
Bu, işkencecim Böcekbilimci Norm Gary olmalı.
- İyi misin? - Selam. Norm.
Evet, burada biraz heyecan yaşayacağız.
Olacaklar hakkında en ufak bir fikrim yok.
Söylesene bana, ne yapacağım?
İlk dikkat edeceğin, asla panik yapmayacaksın.
Ne olursa olsun, sakın panik yapma, zira çok zararı olur.
Pekâlâ, öyleyse, şimdi sakin - sakinim.
- Tamamıyla sakin ol. - Elimden geldiğince olurum.
Yüzünde 50,000 arı olan biri nasıl rahat olabilir ki?
Kaç tane?
Bugün burada en az 50,000 arı var.
Tamam.
Umarım arıların keyifleri yerindedir.
(Arılar vızıldarlar)
Çok sayıda arıca sokulacaksın, bu yüzden--
Gözlerimin etrafına böcek kovucu ilaç sürüyor.
Giysi kollarım ve manşetleri...
...arılar elbisenin içine girip sokmasınlar diye bantlanıyorlar.
Norm Gary, arı uzmanı...
...katil arılar üzerinde çok çalışmış biri,
ancak planladığımız şey çok riskli.
(Arılar vızıldarlar)
- Bu şey-- - Hey, bir dakika, dur bakalım.
Hepsi bu kadar mı?
Aynen öyle, Ruud.
Harika değil ama işe yarar.
Sana ufak bir şişe sıvı vereceğim.
Feromon karışımı, aslında - bir çok feromon -
...biraya toplanmış arı feromonları.
Görebileceğin gibi, daha şişeyi açmadan bile...
...arıların çok ilgisini çekti.
Öyle.
Arıları üzerine yöneltmek ve...
...üzerinde kümelenmelerini sağlamak için,
arıların toplanmasını istediğimi yerlere...
...bundan, küçük damlalar serpeceğiz.
Vay be, tepki gösteriyorlar.
Buraya ve şuraya minik damlacıklar.
Feromon, yapacağımız işin temel anahtarı.
Kraliçe arının, aşırı kalabalık bir kovanda...
...işçi arıları peşine takmak için kullandığı ile aynı kimyasal madde.
İşte bu yüzden üzerime geliyorlar, işte bu yüzden bunu yapıyorum -
...feromonun gücünü kanıtlamaya çalışıyorum.
İnanıyorum ki, bu katil arılarla iletişime geçecek...
...neticesinde de, bana saldırmamaları gerekiyor.
Tedbirli olmak için,
elimde çok maksatlı kullanılabilecek...
...bir avuç dolusu ilaç var.
Eğer sokulursan, sana iyi göz kulak oluruz.
Pekâlâ, yani işim iyice biterse diye.
Tamamdır, hazır mıyız?
- Hazırım dostum. - Harika.
(Arılar vızıldar)
Hazır mıyım?
Ne işim var burada benim?
Önce bir kaç arı mevkilendi,
sonra hemen diğer arıları çekiverdiler.
Şimdi sayıları artacak ve seni dehşete düşürecekler.
Buna hiç şüphe yok.
Beni daha çok korkutan ise, Norm'un daha sonra söyledikleri.
Bu benim, Afrika balarılarını, yani nam-ı diğer...
...katil arıları insan üzerinde ilk kez deneyişim.
Arılar devam ettikçe, paniklemeye başlıyorum.
500 arı sokması beni öldürecektir,
üzerimde şimdiden 500'e yakın arı olmalı.
Ancak Norm'a da, arılara da güvenmek zorundayım.
Sadece ve sadece, korumaları gereken...
...bir kraliçe arı veya kovan olduğunda saldıracaklarına inanmalıyım,
bugün ise, kraliçeleri benim.
Eğer seni sokarlarsa,
bana derhal haber vermeni istiyorum.
Veririm.
Arıyla kaplı olduğun için,
bir şey söyleyemezsen, sadece "Ah" demen yeter.
Ben bunu ilk yaptığımda, dehşet içinde kalmıştım.
Dünyada en korktuğum şey arı sokmasıdır.
Eğer bir katil arı sokarsa, sokma feromonu yayar.
Bu da, toplu bir saldırı için işaret olur.
Çok tuhaf. Garip bir his.
Acayip korkutucu bir şey.
Hayli korkutucu, zira hep birlikte...
...size yöneldiklerini hissediyorsunuz.
Amaçları bu, değil mi Norm? Benim peşimdeler.
Senin peşindeler çünkü, aynı kraliçe arı gibi kokuyorsun.
- (Ruud kıkırdar) - Bu yüzden. Evet.
Bölgenin en iri kraliçesi.
Hay Allah!
Arta kalan arıları toplamak hayli zor.
Diğerlerinin rüzgâr altından sana doğru uçmalarını sağlayacağım,
...böylelikle koklayarak yollarını bulacak...
...ve gelip öteki arılara katılacaklar.
Evet, 3'e kadar sayıyoruz - 1... 2... 3.
Sende daha ne kadar arı kaldı?
Diyebilirim ki, yaklaşık %30'u senin üzerinde -
(Ah!)
Biraz ilerleyip, çabucak diğerlerini de bırakabilirim.
Kollarımı indirebilir miyim?
- Evet, aşağıda kalsınlar. - Tamam.
- Şey oldukları sürece-- - Kusura bakma ama, gerginleşiyorum.
Sakin ol.
Norm arıları bırakır bırakmaz,
büyük hızla üzerime doğru uçuyorlar.
Bir arı sürüsünün içinden motosikletle geçmek gibi.
Çok yoruluyorum.
Şu aşamada, üzerinde çok ağırlık hissetmeye başlamışsındır.
Evet, ağırlığı hissedebiliyorum.
Arılar ağırdır. Yarım kiloluk arı grubunda yaklaşık 3000-4000 arı bulunur.
Sırf şapkanda en az 200 gram ağırlık var.
Öyle.
Çok yaklaştıklarını duyabiliyorum...
...sanki kulaklarımın içinde yaşıyormuş gibiler,
adeta, sağırlaşmak gibi.
Cidden, söylediğin hiç bir şeyi duyamıyorum.
Bağırman lazım.
Sakinleşmeyi ve dimdik durmayı öğrenmeliyim.
Hiç bir şey göremiyorum.
Arılar gözlerimi örtüyorlar.
Bunu görebiliyor musunuz? Artık neredeyse hiç bir şey göremiyorum.
Korkunç bir şey bu.
50,000 arının ağırlığı altında, kendimi tamamıyla tecrit edilmiş hissediyorum.
Yine paniklemeye başlıyorum.
Derhal sona ermesini diliyorum.
Lütfen.
Ruud, aynada nasıl göründüğünü...
...görmek isteyebileceğini düşündüm de, bu yüzden...
- Olamaz... - Baksana şuna.
Şaka yapıyorsun.
Olamaz, baksana şuna!
Çok şaşırtıcı.
(Hımm.)
Böceklere aşırı güven diye işte buna denir.
Bizi öldürmeye gelmiyorlar.
Niyetleri bu değil.
Niyetleri ballarını savunmak,
zira, insanoğlu hep ballarını aşırıyor,
zannımca, bunu öğrenmenin en kesin yolu da bu.
(Vızıldamalar devam eder)
Pekâlâ, Ruud, şu arılardan kurtulma zamanı geldi.
(Arıları tütsüler)
Önce, yanağına ufak ufak başlayalım mı?
(- Ay! - Uf!)
Özür dilerim. Hata bende.
Soktular beni! Soktular beni!
Saldırırlar mı?
Şükür ki, sakin kaldılar.
İnanamıyorum.
- Bir kez daha. Tut nefesini. - Başardım.
Ama sakın ola bu programda...
...yaptığımı gördüğünüz hiç bir şeyi yapmayın.
Dünyanın en zararlı böceğinin karşısına çıkabilmek için uzman olmanız...
...hem uzman, hem de biraz çatlak olmanız lazım.
(Ay! Ay, ay, ay, ay, ay, ay!)
Dostum, arılardan tamamıyla kurtuldun.
Vay be.
İki kere sokulmuşsun.
Çok özür dilerim ama, biliyorsun ki...
...50,000 kere de olabilirdi.
- Evet, biliyorum... - Başka şartlar altında.
Hayatımda hiç böyle bir şey yapmadım,
ve şey, arılara ve arılar hakkında bildiklerime güvendim...
...ve dünyalarına balıklama daldım.
Sizin de çok iyi bildiğiniz bir şeyi söyleyeceğim,
eğer hayatınızda buna benzer tek bir hata yaparsanız, tarih olur gidersiniz.
Hop. İşte böyle. Oyunu onların kurallarına göre oynamalısınız.
Tam finale layık bir beceri.
Ama başardık. Evet, başardık!
(Güler)
Yihhu!
(Çığlık atarlar)
Tadı iğrenç mi?
(Huh!)
(Çığlık atarlar)
Tamam, başardın!
Kabul!
Tamam, pes.
Haklısın, başardım.
Vay be! Tamam!
Bir kez daha yapalım.
(Ah! Ah, ah.)
(Yihhu!)
Evet!
Çeviri: Smoyl